Harry Potter in vertaling

Gistermiddag verloor ik me volledig in een opdracht voor de cursus vertaalkritiek. De opdracht was: schrijf een vertaalkritiek. Ik koos ervoor om te schrijven over de Franse vertaling van Harry Potter and the Chamber of Secrets. Ik vond dit onderwerp echter zo leuk, dat ik de opdracht een beetje uit het oog verloor. Waar anders dan op mijn blog kan ik mijn geproduceerde schrijfsel beter later? Niet in de prullenbak in ieder geval. Ik deel mijn vergaarde kennis graag met je.

Het behoeft geen toelichting dat de boeken van Harry Potter wereldwijd bekend zijn. Het feit dat de boeken door zovelen worden gelezen en al in veertig talen zijn vertaald doet de aanname oprijzen dat de boeken haast wel goed vertaald moeten zijn. Ik zal niet beweren dat dit niet het geval is, maar bij het lezen van de Franse Harry Potter et la Chambre des Secrets kwam ik toch wat details tegen waar ik graag mijn licht op wil werpen. De gemiddelde lezer zal hier wellicht niet over vallen, maar juist deze kleine details kunnen voor fans van groot belang zijn.

IMG_20180112_194851 (1).jpg

Het vertaalrelevante punt is dat Harry Potter een heel rijk verhaal is. Bevat de Franse Harry Potter evenveel rijkheid als het Engelse origineel? Deze rijkheid bevindt zich onder andere in eigennamen, en op dat punt schiet de Franse vertaling nog weleens tekort.

Op pagina 130 leest het Franstalige publiek het volgende: Gilderoy Lockhart, een leraar op Zweinstein, schrijft zijn fanmail en vertelt Harry dat ‘Gladys Gourdenièze’ een van zijn grootste fans is. In de Engelse versie heet zijn grootste fan Gladys Gudgeon. De naam Gudgeon komt vaker voor in de boekenreeks, in Harry Potter and the Prisoner of Azkaban komt de naam Davey Gudgeon bijvoorbeeld een keer voor. In beide boeken spelen de Gudgeons geen grote rol; ze worden slechts eenmalig genoemd. Toch heeft Rowling ook in deze kleine details veel diepgang verwerkt. Zo verbindt het boek twee en boek drie (de lezer kan vermoeden dat Davey en Gladys familie zijn), daarnaast is een ‘gudgeon’ een vissoort, te weten de riviergrondel. Ten slotte wordt in de Engelse straattaal met een ‘gudgeon’ een onnozel, lichtgelovig persoon aangeduid. Nu we dit allemaal weten, valt te beargumenteren waarom er in de vertaling ‘Gourdenièze’ voor ‘Gudgeon’ heel wat betekenis verloren gaat. Ten eerste is de naam in Harry Potter et le prisonnier d’Azkaban anders vertaald dan in boek twee (namelijk Davey Goujon). Hierdoor gaat er wat diepgang verloren; van het vermoeden dat Dave en Gladys misschien familie zijn, is geen sprake meer in de Franse vertaling. Ten tweede betekent ‘Gourdenièze’ verder niets; het is puur een naam. Dit is zonde, want de achterliggende betekenis van een onnozel, lichtgelovig persoon past juist heel goed bij iemand die wordt beschreven als de grootste fan van Lockhart, aangezien deze laatste nogal last heeft van sterallures.

Nu is het ook niet zo dat alle namen een diepere betekenis hebben. Een andere fan van Lockhart is bijvoorbeeld Veronica Smethley. In de Franse vertaling heeft deze fan exact dezelfde naam. In principe prima, want zoals gezegd heeft de naam Smethley geen bijzondere etymologische betekenis. Toch roept de naam Smethley in Harry Potter et la Chambre des Secrets vraagtekens bij mij op. Waarom kiest de vertaler ervoor om Gudgeon wel te vertalen, een naam die nota bene afstamt van het Frans en waarvan je dus zou zeggen dat hij niet per se een vertaling behoeft, en Smethley niet, een naam die veel Engelser klinkt en dus eerder om een vertaling vraagt? Is het simpelweg een ongelukkige keuze dat júist de naam die wel wordt vertaald, degene is met de diepere betekenis (die in de vertaling dus verloren gaat)?

Vind je dit leuk om te lezen? Laat het me weten, dan komt er een vervolg. 

 

Bronnen: 

Rowling, J. (1998). Harry Potter et la Chambre des Secrets (editie gepubliceerd in 2007) (vertaald door Jean-François Ménard). Parijs, Franrkijk: Gallimard Jeunesse.

Rowling, J. (1998). Harry Potter and the Chamber of Secrets (editie gepubliceerd in 2014). Londen, Groot-Britannië: Bloomsbury Publishing.

Advertenties

3 gedachtes over “Harry Potter in vertaling

  1. Pingback: Boeken van maart en april | Jardloopster

  2. Pingback: Vertaling van namen in Harry Potter | Jardloopster

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s